ગ્લુકોઝની બનાવટ અને બંધારણ વિશે નોંધ લખો.

(N/A) ગ્લુકોઝ કુદરતમાં મુક્ત તેમજ સંયુક્ત સ્વરૂપે જોવા મળે છે. તે મીઠા ફળો અને મધમાં હાજર હોય છે. પાકેલી દ્રાક્ષમાં ગ્લુકોઝ મોટી માત્રામાં હોય છે,તેથી તેને "ગ્રેપ સુગર" કહેવામાં આવે છે.
ગ્લુકોઝની બનાવટ:
$(i)$ સુક્રોઝ (શેરડી) માંથી: જ્યારે સુક્રોઝના આલ્કોહોલિક દ્રાવણને મંદ $HCl$ અથવા $H_{2}SO_{4}$ સાથે ઉકાળવામાં આવે છે,ત્યારે ગ્લુકોઝ અને ફ્રુક્ટોઝ સમાન માત્રામાં મળે છે.
$C_{12}H_{22}O_{11} + H_{2}O \xrightarrow{H^{+}} C_{6}H_{12}O_{6} + C_{6}H_{12}O_{6}$
પ્રક્રિયા પૂર્ણ થયા પછી,મિશ્રણમાં વધુ પ્રમાણમાં આલ્કોહોલ ઉમેરવામાં આવે છે. ગ્લુકોઝ આલ્કોહોલમાં અદ્રાવ્ય હોવાથી નીચે બેસી જાય છે અને તેને ગાળી લેવામાં આવે છે,જ્યારે ફ્રુક્ટોઝ આલ્કોહોલમાં દ્રાવ્ય રહે છે.
$(ii)$ સ્ટાર્ચમાંથી: વ્યાવસાયિક રીતે,ગ્લુકોઝનું ઉત્પાદન સ્ટાર્ચના જળવિભાજન દ્વારા કરવામાં આવે છે,જેમાં તેને મંદ $H_{2}SO_{4}$ સાથે $393 \ K$ તાપમાન અને $2-3 \ atm$ દબાણે ઉકાળવામાં આવે છે.
$(C_{6}H_{10}O_{5})_{n} + nH_{2}O \xrightarrow{H^{+}, 393 \ K, 2-3 \ atm} nC_{6}H_{12}O_{6}$
જળવિભાજન પછી,વધારાના એસિડને તટસ્થ કરવા માટે કેલ્શિયમ કાર્બોનેટ ઉમેરવામાં આવે છે,જેનાથી $CaSO_{4}$ ના અવક્ષેપ બને છે જેને ગાળી લેવામાં આવે છે. ગાળણને ચારકોલ દ્વારા રંગહીન બનાવીને સાંદ્ર કરવામાં આવે છે,જેથી ગ્લુકોઝના સ્ફટિકો મળે છે.
ગ્લુકોઝનું બંધારણ:
ગ્લુકોઝ એ આલ્ડોહેક્સોઝ છે જેનું ખુલ્લી શૃંખલાવાળું બંધારણ $CHO-(CHOH)_{4}-CH_{2}OH$ છે.
તેના બંધારણના પુરાવા તરીકે,$HI$ સાથેની પ્રક્રિયાથી $n$-હેક્ઝેન મળે છે,જે $6$ કાર્બન પરમાણુઓની સીધી શૃંખલા સૂચવે છે:
$CHO-(CHOH)_{4}-CH_{2}OH \xrightarrow{HI, \Delta} CH_{3}-CH_{2}-CH_{2}-CH_{2}-CH_{2}-CH_{3}$